[Column] Frank Waals: De 'geheime' wapens van twee zeventigers
13-01-2016 11:38:00 | Hits: 7962 | columnist: Frank Waals | Tags:

Hij is de eerste president in de geschiedenis die, na zijn twee afgeronde termijnen in The Oval Office, voor een derde keer op campagne gaat: Bill Clinton. Hij begon het nieuwe jaar met een half uur durende speech in New Hampshire, ten faveure van zijn vrouw Hillary en het moet gezegd; een slimmere tool dan haar nog immer populaire echtgenoot (60% van de Amerikanen zegt opnieuw op hem gestemd te zullen hebben als dat mogelijk was) had ze niet kunnen inzetten. Juist Bill, die halverwege zijn tweede termijn de steun van zijn vrouw nodig had om na het Lewinsky schandaal in office te blijven, helpt nu omgekeerd haar om de job te bemachtigen. Hij is Hillary’s (niet zo) geheime wapen en returns the favor.

Met zijn actieve deelname aan de campagne loopt hij echter ook het risico zonden uit het verleden door andere kandidaten weer opgerakeld te zien en als iemand het moet doen, dan maar meteen de man waarvan je het zou verwachten: de immer controverse zoekende Donald Trump. Ooit goed bevriend met de Clinton’s en hun gastheer op zijn eigen huwelijk, nu de tegenpartij die het schandaal met Monica Lewinsky weer eens uit de mottenballen haalt. Trump’s huidige aanval op Bill is een poging een stap vooruit te denken wanneer het bij de grote verkiezingen eventueel als troef kan worden ingezet in de strijd tegen de ‘Clinton Machine’. En dat terwijl hij bij al zijn huwelijken zelf ook buiten de deur snoepte en de zaak Lewinsky in 2008 nog afdeed als "onbelangrijke verleden tijd". Bill zelf reageert nuchter: "In verkiezingstijd krijg je dit soort dingen altijd om je oren. So be it."

In Nederland roept de kamervoorzitter Wilders tot de orde wanneer hij vraagt of onze premier Rutte "even normaal en rustig kan doen" en onze koning lijkt met elke speech die volgt op de vorige ongemakkelijker en ongeloofwaardiger over te komen in de gekke plicht politiek correct te moeten zijn. Zet zijn kersttoespraak en die van de Obama’s eens naast elkaar en zie de verschillen. Het kan zoveel soepeler, Wimlex! Waar in Nederland, ook in verkiezingstijd, elk woord gewikt en gewogen wordt, daar deinzen Amerikaanse presidentskandidaten er niet voor terug te shockeren, dreigen en zelfs beledigen om de kiezer ervan te overtuigen het land zogenaamd eindelijk weer te geven wat het nodig heeft.

Trump wil alle Moslims weren, op kosten van Mexico een muur bouwen op de Amerikaans-Mexiaanse grens en het volk ervan overtuigen dat ISIS een hersenspinsel is van Clinton en Obama. Zijn ‘geheime’ wapen mag ook geen verrassing worden genoemd: een bankrekening waar geen enkele opponent aan kan tippen. Het kopen van zendtijd voor reclamespotjes vormt voor hem geen probleem. De beste commercial tot nu toe komt echter van Frank Underwood, wrang genoeg een fictieve president uit de hitserie House Of Cards, gespeeld door Kevin Spacey. Het spotje is ook nog eens simpelweg de trailer van het vierde seizoen, maar heeft alles in zich voor een filmpje van een echte kandidaat. Op het jaarlijkse correspondent’s dinner voor journalisten nam Spacey Barack Obama al eens op de hak, belde hij met, de toen nog niet verkiesbare, Hillary Clinton en zei hij gekscherend Donald Trump van adviezen te voorzien. Washington smult van de schandalen uit dat ‘andere’ Witte Huis.

Gratis propaganda

RTL Nieuws correspondent Erik Mouthaan vergeleek Trump deze zomer nog met ‘een vakantieliefde die wel weer overwaait’ maar vooralsnog lijkt zijn schreeuwerige aanpak te werken. Ook zonder betaalpropaganda besteden nieuwszenders al een jaar ruimschoots aandacht aan hem. Zo hebben de avondjournaals van ABC, NBC en CBS bij elkaar opgeteld gemiddeld al 234 minuten per dag besteed aan onderwerpen die over hem gaan, tegenover 54 minuten voor Bush, 22 voor Rubio en 7 voor Cruz. Trump domineert het nieuws omdat hij volgens journalisten het best de boel weet op te ruien en daarom interessanter is. Wat de grote media echter ook doen, is met name de randzaken coveren en Trump nog steeds niet als de republikeinse front-runner behandelen maar meer als clown die op de entertainmentpagina van de krant thuishoort. Toch lijkt hij vandaag de dag de meest waarschijnlijke republikeinse kandidaat om het straks op te nemen tegen, hoogstwaarschijnlijk, Hillary Clinton aan democratische kant.

Op basis van de peilingen moet Trump wel serieus genomen worden, hoe absurd en zelfs volledig verzonnen zijn uitspraken soms ook moge zijn. Zo heeft het land, volgens hem, sinds 9/11 te maken met een bijna volledig geradicaliseerde moslimpopulatie maar wanneer je hem vraagt dit te staven met bewijzen, draait hij het om en vraagt hij de journalisten of zij kunnen aantonen dat het niet zo is. Alleen is dat niet de taak van de media. Journalisten hebben ook geen bewijs dat er stromend water is op Mars maar hoeven dat ook niet aan te tonen. Het is de media’s taak om Trump’s beweringen feitelijk na te gaan en deze terug te werpen als er niets van klopt. Net zo lang totdat hij kan laten zien dat het wel zo is. Not the other way around. Trump’s anti-moslim uitspraken hebben inmiddels het tegengestelde effect nu terreurgroep IS zijn beledigingen op de Islam opneemt in nieuwe video’s om meer radicale jihadisten te werven. Volgens Hillary Clinton is hij daarmee de ‘beste ronselaar voor IS’ geworden.

En dan hebben we ook nog de nationale zwarte pietendiscussie van Amerika: de wet rondom wapenbezit voor burgers. Volgens veel Amerikanen iets wat bij hun cultuur hoort maar tegelijkertijd een recht waarmee, in tegenstelling tot zwarte piet, jaarlijks vele burgers de dood vinden. Obama wil het aan banden leggen maar bij elk van zijn aankondigingen de regels aan te zullen scherpen, tonen de verkoopcijfers een duidelijke piek. Ruim 1,1 miljoen in één maand tijd na zijn verkiezing in 2008, 2 miljoen na zijn herverkiezing in 2012 en 1,6 miljoen afgelopen december na opnieuw een speech hierover. Ter vergelijking: normaal gesproken worden er zo’n 1 miljoen geweren verkocht… per jaar! Kandidaten als Trump maken beloftes het allemaal weer te zullen terugdraaien zodra zij aan de macht zijn, maar de schietpartijen op scholen gaan gewoon door. 

Gevaarlijke wildcards

Trump’s potentiële kiezers slikken zijn ‘feiten’ ondertussen als zoete koek. Maar in hoeverre zijn deze mensen the real deal? Kunnen ze echt het verschil maken bij de voorverkiezingen? Dat weten we pas wanneer peilingen plaats maken voor de eerste daadwerkelijke stemrondes in Iowa (1 februari) en New Hampshire (9 februari). Tot die tijd valt er weinig te zeggen over de betrouwbaarheid van zijn support. Ook in Nederland zien we in de aanloop naar verkiezingen vaak mensen vol passie tegen de gevestigde orde schoppen, maar uiteindelijk toch gewoon PVDA of VVD stemmen. Wat wel valt op te maken uit de geluiden, is dat er onder zijn volgers veel mensen zijn die in het verleden weinig tot niet gestemd hebben en zich daardoor dus ook nog niet hebben geïdentificeerd als republikein. Deze kiezen worden ook wel de ‘low information voters’ genoemd en gelden als een soort wildcard die straks net het verschil kunnen maken. Staan deze mensen echt achter Trump’s ideeën of zijn ze gewoon benieuwd naar de celebrity die hij is?

De eerste stemming in Iowa is daarom heel belangrijk, omdat het zomaar het verdere verloop in andere staten kan beïnvloeden. Republikein Ted Cruz staat er nu nagenoeg gelijk met Trump, die het in peilingen weer beter doet in New Hampshire, South Carolina en Florida. Democraat Clinton heeft nog een flinke kluif aan Sanders in Iowa. Ze wil per se winnen in de staat waar ze in 2008 nog verloor, maar in de peilingen nu nog nek aan nek met hem staat. In New Hampshire loopt ze op hem achter maar in South Carlina en Florida juist weer op hem voor. In die staten klinkt er steevast applaus wanneer Hillary het toneel betreed voor alweer een speech. Als we naar Trump kijken, dan klinkt er juist steeds hardnekkiger kritiek op zijn gedrag tijdens grote optredens. Zo zette hij op 7 januari in Vermond nog een groep protesterende mensen de zaal uit om seconden later te verklaren dat juist deze personen het campagnevoeren extra leuk maakt. Het liefst had hij ze echter met gebalde vuist een kopje kleiner gemaakt. 

Er is Hillary veel aan gelegen om ook Bernie Sanders, die niet te boek staat als de kandidaat met de hoogste gunfactor, voor te blijven. De 74-jarige geboren New Yorker kreeg eind 2015 een flinke klap te verwerken, toen bleek dat zijn eigen campagneleden informatie over Clinton’s kiezers stalen. Hij moest publiekelijk excuses maken, ontsloeg de bewuste medewerkers en gaf aan "vooral vooruit te willen kijken". Sanders hamert er in zijn campagne namelijk op dat randzaken te nadrukkelijk worden belicht. Hij zegt: "Als ik directeur van CNN zou zijn, dan zou de manier waarop de media met politiek omgaat radicaal veranderen. Het interesseert de kijker namelijk niets of kandidaat Marco Rubio (Senator Florida) tijdens een event per ongeluk een bal tegen het hoofd van een kind gooit. Dat moet niet de kop in de krant zijn. Nieuwsprogramma’s coveren de verhalen van die pathologische leugenaar Trump en mensen zijn sick and tired om steeds maar weer het verhaal over die verdomde e-mails van Clinton aan te moeten horen. Het gaat helemaal nergens over."

Toch kunnen juist die randzaken een campagne maken of breken. Kandidaten moeten, naast inhoudelijk sterk, toch vooral ook aanraakbare, toegankelijke mensen zijn die sympathiek (kunnen) overkomen. In dat licht zal het Hillary niet slecht uitkomen dat ze komende zomer opnieuw oma wordt. De zwangerschap van haar dochter Chelsea is precies goed getimed. Ondertussen blijft ze de kiezer bestoken met dagelijkse familiekiekjes op Twitter en een complete lijn aan Hillary T-shirts en mokken. Inderdaad Bernie, politiek gezien gaat het soms inderdaad helemaal nergens meer over.

De waarheid verbloemen

Woensdagnacht sprak hij zijn laatste ‘State of the Union’ uit, waarmee het aftellen voor Obama is begonnen. Op 20 januari 2017 vindt de wisseling van de wacht plaats en maakt Barack plaats voor, ik denk, zijn voormalig opponent en minister van buitenlandse zaken Hillary Clinton. Trump is dan 70 en Hillary staat tegen die tijd op het punt het te worden. Tot dan zullen we haar regelmatig mooi weer zien spelen, niet altijd horen zeggen wat ze daadwerkelijk denkt en Donald Trump nog veel vaker de controverse zien opzoeken en juist weer te veel zeggen. Wellicht ook datgene waarvan hij zelf ook wel weet dat het niet helemaal waar is maar zijn campagne in ieder geval goed doet.

Is dit iets nieuws? Nee. Gaat het een stap verder dan wat we gewend zijn uit voorgaande verkiezingen? Waarschijnlijk. Zeggen we altijd alles wat we daadwerkelijk denken of brengen we de waarheid soms net even anders naar buiten? Zou Matthijs van Nieuwkerk bijvoorbeeld ook voor draaiende camera’s hebben gezegd: "Dat klote pup-up restaurant nekt me nog eens. Het zweet breekt me ervan uit en ik moet hoognodig op vakantie." Zoals hij deed tijdens de opnames van zijn oudejaarsshow van De Wereld Draait Door, nog voordat het rode lampje van de camera aansprong? En had Robert Kranenborg het interview met daarin zijn uitspraken "ik heb minstens een half jaar nodig om hierover heen te komen" en "ik had meer steun van de VARA verwacht" niet tegengehouden als hij zijn daadwerkelijke gedachtegang zonder problemen in de krant had willen zien staan?

Of Claudia de Breij, die voor de lieve vrede in de media zegt het met Jeroen van der Boom te hebben uitgesproken maar in werkelijkheid denkt: "Had met je poten van mijn nummer afgebleven en het nog wat langer de tijd gegeven het m’n eigen klassieker te laten worden. ‘Mag ik dan bij jou’ komt uit mijn creatieve pen en niet uit die van jou." En wat te denken van Ahmed Aboutaleb, het Rotterdamse boegbeeld voor integratie. Hij predikt de ‘wij-samenleving’ maar keurt tegelijkertijd de relaties van zijn twee dochters met niet-Moslim mannen af. Of de 91-jarige ‘Tante Jo’ uit Almere, die na haar aanrijding met Gerard Joling aangaf vooral uit de publiciteit te willen blijven, maar toch met de zanger en een bos bloemen op de foto en in de nationale media moest. Niet alleen in het land van de onbegrensde mogelijkheden gaan we een spannend jaar tegemoet, we kunnen er zelf ook wat van.

Frank Waals is journalist en programmamaker.

www.twitter.com/frankwaals

Zijn boeken bestel je hier.

 

Lees van Frank ook:

07-12-2015 | Frank Waals: De hele wereld mag het weten
06-11-2015 | Frank Waals: Project Answer
26-03-2015 | Frank Waals: Half doorbakken donderspeech
16-02-2015 | Frank Waals: Yes, we can!

19-01-2015 | Frank Waals: controle uitoefenen
16-12-2014 | Frank Waals: Ben je toevallig vandaag geboren?
12-11-2014 | Frank Waals: Social Media: vervloek en omarm het
14-10-2014 | Frank Waals: Schimmig spel rondom John de Mol
11-09-2014 | Frank Waals: Oma's eerste en laatste interview
12-08-2014 | Frank Waals: Journalistieke wetten bij een ramp
10-07-2014 | Frank Waals: Vraag dat maar aan de bondscoach

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie