[Column] Wilbert van der Heijden: Gratis lunch bij fakebook
16-01-2019 10:59:00 | Hits: 3772 | columnist: Wilbert van der Heijden | Tags:

Gratis lunch! Iedereen die werkt in de communicatie weet dat gratis niet bestaat maar past toch deze truc -in al zijn afgeleide vormen- dagelijks toe. En terecht, want gratis is een geweldige magneet waarmee we de aandacht opeisen. Een leugentje om bestwil lijkt het. Maar is het wel zo onschuldig als je door een verleidelijke presentatievorm de betrouwbaarheid van de afzender in gevaar brengt? 

Nou, laat ik alvast verklappen: alle informatie die je in het jaar 19 verspreidt kan rekenen op toenemend gezond wantrouwen bij de ontvanger. De ontvanger begrijpt steeds meer dat hijzelf de betrouwbaarheid van de boodschap en de boodschapper moet toetsen.

Denk even mee, want ik begrijp ook wel dat dit laatste meer mijn wensgedachte is.

Wellicht is het best eenvoudig. De sociale media maken van iedere ontvanger een zender. Belangrijk is dat daardoor de verantwoordelijkheid -zo je wilt de ethiek- die bij mediabedrijven lag over de betrouwbaarheid van de boodschap nu verschoven is naar iedereen die zendt! 

En omdat je vooral graag leest, ziet en hoort wat je graag wilt lezen, horen en zien, herhaal je dat nauwgezet als je daarover met anderen communiceert. Ja, de definitie van de bubbel

Lees het verbluffend heldere sprookje van Marten Toonder er eens op na over het monster Trotteldrom. Waarbij de vreedzame trottels de strijd met zichzelf aangaan doordat ze samenklitten en zelf het monster, bestaande uit een ‘drom trottels’, vormen.

Op dezelfde manier word je als je communiceert je eigen vijand omdat de controle ontbreekt op de betrouwbaarheid van wat je communiceert.  

Ik leer van de moderne influencers dat de lezer alleen leest wat hem bevestigt in wat hij toch al dacht. Hoe rijm ik dat nou met mijn overtuiging dat betrouwbaarheid de kern is van iedere communicatie?

Mijn fout begint al met de gedachte dat je vroeger kon vertrouwen op de naam van de afzender. Fout. Veel communicatiespecialisten zie ik nu knikken, omdat ze moeten bekennen dat ze zelf jarenlang als ghostwriter voor een opdrachtgever diens column voorbakten. Vaak hoeft de auteur niet eens zijn instemming te geven.

Daarnaast realiseer ik me dat inderdaad niets menselijks me vreemd is als het gaat om geloven wat je wilt geloven. Al te vaak lees ik op de achterpagina van de Volkskrant bij De Speld iets wat ik maar al te graag als ‘waar’ zou willen zien.

Hiermee, lieve NMN-columnlezers, hebben we de essentie te pakken van de hedendaagse verwarring met nieuws en nepnieuws.

Het doet er al lang niet meer toe of je nog op Facebook zit of Facebook al verlaten hebt. ‘Ze’ krijgen je data toch wel. Alleen de analyse van je clickgedrag op Google levert al genoeg informatie op om -voordat je de volgende zoekopdracht intikt- al verkocht te zijn aan de uitgever die jou je ‘gewenste’ artikelen voorschotelt. Er bestaat niet zoiets als gratis lunch, toch? “We sell ads”, zei Mark Zuckerberg in antwoord op de onderzoekscommissie die hem naar de bedoeling van Facebook vroeg. De consument moet dus goed opletten van welk soort bedrijf hij informatie binnenkrijgt. Is de bron een advertentiefirma of een mediabedrijf?  De eerste selecteert algoritmisch informatie op de voorkeuren van de ontvanger dus bevestigt hem in wat hij al dacht. De laatste wil verantwoordelijkheid dragen over de betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van de aangeboden informatie.

Nu iedereen aan de knoppen van de massamedia kan draaien, moet degene die de boodschap ontvangt zelf het waarheidsgehalte maar zien uit te zoeken. Die verantwoordelijkheid nemen past wel mooi bij de vele goedbedoelde voornemens bij de aanvang van 19: Let meer op jezelf dan op je omgeving.

Toch pleit ik ervoor dat de mediabedrijven daar extra bij worden geholpen. Wat zou het een fijn hulpmiddel zijn als de journalistiek onafhankelijk zou kunnen worden gecontroleerd op ethiek. Waarom laat ieder bedrijf zijn jaarrekeningen controleren op goed gedrag? En waarom doen journalistieke bedrijven alleen aan een interne audit? Waarom keurt de journalistieke slager zijn eigen vlees?

We moeten maar hopen dat Der Spiegel en de NRC hun eigen malverserende correspondenten blijven ontmaskeren. Dat zelfreinigende vermogen zie ik graag aangevuld met een jaarlijkse audit over de betrouwbaarheid van de eigen berichtgeving.

Ik pleit er dus voor dat mediabedrijven, zoals de meeste andere publieke organisaties, zich committeren aan jaarlijkse audits van haar communicatieve en journalistieke producten door derden.

‘Mister media ethiek’ Huub Evers die als Vakimpuls voor Logeion op maandagmiddag 29 januari in NBC Congrescentrum Nieuwegein met Nico de Leeuw in debat gaat over ethiek in het nieuwe medialandschap, vraag ik om journalisten en nieuwsmedia op te roepen jaarlijks zo’n onafhankelijke toetsing toe te staan.

Anders leven we ook als journalisten, zoals communicatieadviseur en hoogleraar Mark Deuze stelt, in onze eigen Truman Show. Alleen kunnen wij er op eigen kracht daar zo moeilijk aan ontsnappen.

---

Wilbert van der Heijden coacht en traint hoofdredacteuren en redactiechefs en is docent aan de Hogeschool Utrecht. Daarnaast is hij stedenbouwkundige en adviseur bij www.aced.site.

www.wilbertvanderheijden.nl
@wilbertvdhdeb

 

Lees ook:

28-09-2018 | [Column] Wilbert van der Heijden: Bewijs je bekwaamheid
30-07-2018 | [Column] Wilbert van der Heijden: Waar is de journalist nu het waterschap verzuipt?
17-04-2018 | [Column] Wilbert van der Heijden: Help de freelancer ook de aftercrisis door
08-01-2018 | [Column] Wilbert van der Heijden: Lachen, grommen en leren van Trump
19-09-2017 | [Column] Wilbert van der Heijden: Kim Kardashian of Parijs?
05-07-2017 | [Column] Wilbert van der Heijden: Blijmakende chaos, daar word je toch vrolijk van?
01-05-2017 | [Column] Wilbert van der Heijden: Gezonder met filmpjes
27-03-2017 | [Column] Wilbert van der Heijden: Dáág, vak!
12-10-2016 | [Column] Wilbert van der Heijden: Nieuwe journalisten worden weer helden

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie