[Column] Erwin Fisser: Greta Thunberg, sletten, boze boeren, de overheid en ons falende brein
01-10-2019 15:35:37 | Hits: 2613 | columnist: Erwin Fisser | Tags:

Volgens mij heb ik het ooit in een boek van Frans de Waal gelezen. Wat ons intellectueel onderscheidt van apen, is dat wij kunnen bedenken wat een ander denkt dat wij denken dat zij denken dat wij denken. Zoiets ongeveer. Daar heb je een behoorlijke bak inlevingsvermogen voor nodig. Maar wat misschien nog wel opvallender is, is dat als dit zo'n belangrijk onderscheid is, wij er eigenlijk zo verschrikkelijk slecht in zijn.

Uit een onderzoek waar ik zelf bij betrokken was, bleek bijvoorbeeld dat de belangrijkste reden dat jonge vrouwen geen condooms bij zich hebben, is dat zij bang zijn voor slet te worden versleten. En dan niet door jonge mannen, nee juist door jonge vrouwen zoals zijzelf. Terwijl een overgrote meerderheid (weer zo'n typische 80-20-verdeling) van deze jonge vrouwen helemaal niet vindt dat een vrouw met condoom uit is op seks, laat staan een slet. Zij vinden het eigenlijk verstandig. Bijzonder interessant hoe een kleine groep schreeuwers een complete populatie schade aandoet. En dit was nog voor Twitter.

Hoe ik denk dat jij over mij denkt

Vanmorgen las ik in de krant over het boerenprotest. Aanleiding is het D66-voorstel om het stikstofprobleem aan te pakken door onze veehouderij, als grote mede-veroorzaker van dat probleem, te halveren. De boeren zijn het zat dat er zo negatief over hen wordt gedacht. Mijn eerste gedachte is dan dat wanneer je wat aan je negatieve imago wilt doen, je vooral geen snelwegen moet gaan blokkeren in de spits, maar ik heb dan ook geen boerenverstand. De boeren vinden ook dat de politiek te veel tegen hen is, ook al krijgen zij vele honderden miljoenen euro's aan (Europese) subsidies. Goed, ze hebben te maken met veel administratie en regeltjes, maar daar kan letterlijk iedere ondernemer, zorgverlener of onderwijzer over meepraten.

En het valt enorm mee, met dat negatieve imago. Met afstand de meeste Nederlanders denken positief over boeren. Maar boeren zijn net mensen en dus blijkbaar minder goed in bedenken hoe anderen over hen denken dan wenselijk.

In het D66-voorstel (los van de vraag of het een goed idee is) gaat het er niet om, om ieder individueel boerenbedrijf te halveren, maar om de veestapel als geheel te reduceren. Maar iedere boer reageert alsof hij persoonlijk wordt aangevallen. Alsof een voorgestelde collectieve maatregel om een probleem op te lossen betekent dat hij niet deugt als mens.

Het collectief, niet individu

En dat deed me dan weer denken aan de boze-witte-babyboomer-reactie op Greta Thunberg en de jeugd die de straat op gaat om te protesteren tegen de mondiale apathie om de milieuproblematiek aan te pakken. In plaats van inhoudelijk te reageren wordt hen verwend gedrag aangesmeerd. "En maar kleren kopen bij de Primark. Wordt allemaal in India chemisch gekleurd en via China hierheen vervoerd, daar ga je met je milieu." Wat als argumentatie toch een het equivalent is van sigarettenfabrikanten die rokers hun verslaving verwijten, maar daar gaat het nu even niet om. Deze geëmotioneerde reactie van de boze witte heteroseksuele man op sociale media is volgens mij ook het gevolg van de misvatting dat hij als individu zouden worden aangevallen. Dat jij, vleesetende, autorijdende, vliegvakantie hebbende in dit scenario de dader bent. Terwijl je eigenlijk net zo goed slachtoffer bent. Ook jouw milieu gaat naar de knoppen terwijl je best een goed mens bent en het nooit zo hebt bedoeld. Het protest geldt niet jou persoonlijk, beste populist, maar het systeem en, vooruit, hier en daar een minder deugend menselijk exemplaar.

Meer, meer, meer

De belangrijkste dader is ons slecht functionerende brein. Ons brein, dat onze enorme ontwikkeling als soort niet heeft kunnen bijbenen. Dat in al z'n primitiviteit is blijven denken dat meer, meer, meer als levensmotto acceptabel en the winner takes all de beste strategie is, terwijl we allang op andere waarden hadden moeten overstappen. Onze nationale held Rutger Beekman stond ooit op het podium van het World Economic Forum en greep zijn kans om alle aanwezigen de oren te wassen. De oplossing voor alle armoede, milieu- en gezondheidsproblemen is eigenlijk heel simpel pay your taxes" En laat dat nou net zijn waar iedereen die een beetje geld heeft, niet bereid is te doen.

De overheid bestaat niet

En ook daar ligt weer een fout van ons brein onder. Je belastinggeld is jouw inkomen dat van je wordt afgepakt. En dat gebeurt door een individu, een persoon, de overheid. Terwijl de overheid niets meer is dan een afspraak. Die we met miljoenen mensen hebben gemaakt. Maar doordat we de overheid zien als een persoon en ook nog eens een persoon aan wie we geld moeten afstaan, is er een vijand. En dan wordt het acceptabel om op feestjes te zeggen dat je een trucje hebt om minder belasting te betalen. Terwijl dat belastinggeld geld is van ons allemaal. Bedrijven die door trucs geen belasting betalen, maar wel profiteren van onder meer goed opgeleid personeel, werkende infrastructuur, en een veilig systeem, zuigen de maatschappij leeg. Maar ook deze bedrijven zijn geen personen en de individuele medewerker is waarschijnlijk eerder mede-slachtoffer dan dader.

Hoe trots we ook, waarschijnlijk terecht, zijn op ons verstand: het individuele brein heeft de collectieve ontwikkeling niet kunnen bijbenen. We zien collectieven als individuen, kunnen wij nauwelijks verplaatsen in hoe anderen over ons denken en zijn in niet in staat te matigen. En dan heb ik het onvermogen om exponentieel te kunnen denken of een goede risico-inschatting te doen nog achterwege gelaten.

Ze noemen een optimist wel een slechts geïnformeerde pessimist, maar ik geloof dat we de wereld nog gaan redden van het broeikaseffect. Of we ons falende brein nog kunnen redden vraag ik me af. Best mogelijk dat voor beide een antwoord komt uit de hoed van de kunstmatige intelligentie. Het is dan wel kunstmatig, het is in elk geval intelligent.

 ---

Erwin Fisser is campagneleider en Realiseerder bij communicatiebureau de Realiseerders.

@fisserman


Laatste 10:

16-07-2019 | [Column] Erwin Fisser: De ellende van de eerste zijn
25-04-2019 | [Column] Erwin Fisser: Ik heb er genoeg van
18-03-2019 | [Column] Erwin Fisser: Dokter, mijn robot begrijpt mij niet
19-02-2019 | [Column] Erwin Fisser: Verleiding en liefde
16-01-2019 | [Column] Erwin Fisser: Slechts 15 procent van de lezers haalt het einde van deze column
17-12-2018 | [Column] Erwin Fisser: Zitten? Nee, de verticale video is het nieuwe roken 
13-11-2018 | [Column] Erwin Fisser: Viral gaan met een stijve
23-10-2018 | [Column] Erwin Fisser: Hou eens op met die passie
18-09-2018 | [Column] Erwin Fisser: Ongewild verkeersappen en onbewust kinderporno downloaden
22-08-2018 | [Column] Erwin Fisser: Columns en meer
 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie