[Column] Herman Spinhof: Nepnieuws en censuur
11-06-2018 12:06:29 | Hits: 1902 | columnist: Herman Spinhof | Tags:

Censuur ligt al snel op de loer in het debat over nepnieuws. Het is een wankel evenwicht tussen het vrije woord en het bestempelen van nieuwsberichten als fake news. Zeker als een overheid zich daarin gaat mengen is het oppassen geblazen. Overheden dienen zich te onthouden van enige bemoeienis. Wantrouw autoriteiten en in het bijzonder overheden, want er steekt achter bijna alles wat overheden doen een machtsfactor. Dat zit bijna in mijn genen gebakken.

In de loop der tijd heb ik geleerd elke bron te wantrouwen, ook doorgaans betrouwbare. Objectiviteit bestaat niet, berichtgeving is vrijwel altijd gekleurd. Achter elk verhaal schuilt een wereldbeeld beginnend met de wijze waarop je een gebeurtenis observeert. Onlangs plaatste NRC Handelsblad twee berichten naast elkaar (in de papieren krant van 15 mei) over hetzelfde conflict op de Gazastrook, één vanuit de invalshoek van de Israëlische regering en één vanuit die van Palestijnse demonstranten. Het is een goede illustratie van het laten zien van twee kanten, twee waarheden van een en hetzelfde conflict.

Doorgaans schuilt er achter elke waarheid, als je blijft dooronderzoeken, een andere waarheid. Bij het ontrafelen van een geschiedenis blijkt steeds weer dat achter de ene waarheid een andere schuilt. Welke ook: of het nu Srebrenica is of de koloniale oorlogen waar Indonesië in 460 jaar (sinds de Portugezen) verwikkeld is geweest. Onderzoeker Piet Hagen telde in zijn onlangs verschenen boek Koloniale Oorlogen in Indonesië maar liefst 500 gewapende conflicten. Een eyeopener voor velen.

Maar wat te doen tegen nepnieuws? Begin dit jaar verscheen een nieuw rapport van de Europese Commissie over het bestrijden van fake news en wat zij noemen disinformation (gedefinieerd als "alle vormen van valse, inaccurate of misleidende informatie gepresenteerd en gepromoot om met winstoogmerk opzettelijk openbare schade aan te richten"). Het rapport, opgesteld door een groep van 39 experts onder leiding van voorzitter Madeleine de Cock Buning van het Commissariaat voor de Media, noemt vier pijlers om disinformation te bestrijden.
Zelfregulering van met name socialmediaplatforms als Facebook, Google en Twitter is de belangrijkste pijler. De netwerken hebben al een trustproject waarin de bronnen van de berichten op hun netwerken worden vermeld. Brussel wil in het voorjaar van 2019 de gang van zaken evalueren op dit gebied. Naast zelfregulering meent deze groep van expert dat educatie van het publiek en op scholen een belangrijk onderdeel is in het bestrijden van nepnieuws. In Nederland is de site www.mediawijsheid.nl actief op dit gebied waarin NPO en de Koninklijke Bibliotheek participeren.

Centre of Excellence

Het (financieel) ondersteunen van mediaorganisaties en journalisten in hun berichtgevingen en het duiden van nepnieuws, acht de commissie ook van belang. Ook op dit terrein biedt Google News Initiative een helpende hand bij het ontmaskeren van bijvoorbeeld fake foto’s en video’s, maar ook bij het analyseren van data. En tenslotte bepleit de groep het optuigen van een onafhankelijk Centre of Excellence die de nationale organisaties ondersteunt die bezig zijn met nepnieuws, zoals in Nederland het aan de Leidse Universiteit verbonden www.nieuwschecekers.nl. Dit instituut doet verdienstelijk werk in het checken van nieuwsberichten als zachtgekookt ei gezonder dan hardgekookte? en is er een schurftuitbraak onder Leidse studenten?.

Alexander Pleijter van dit Leidse instituut uit voorzichtige kritiek op het EU-rapport in de Volkskrant. In zijn ogen is "een onafhankelijk fonds dat geld verdeelt over diverse fact-check-organisaties" geen gek idee. Maar ook met geoormerkt geld moet je oppassen, vind ik. Dat kan ongewenste sturing geven aan dat waar wetenschappelijk onderzoek zich mee moet bezighouden. Beter is het om universiteiten en scholen met voldoende middelen uit te rusten zodat ze vrij zijn waarvoor ze het geld aanwenden. Onderzoek naar nepnieuws is dan net zo belangrijk als welk ander wetenschappelijk onderzoek ook. Zo relatief is het ook weer.

---

Herman Spinhof is socioloog en zelfstandig journalist.

@hermanspinhof

Lees ook:

10-05-2018 | [Column] Herman Spinhof: Incidentenjournalistiek
12-02-2018 | [Column] Herman Spinhof: Propaganda en desinformatie
12-10-2017 | [Column] Herman Spinhof: Veiligheid versus privacy
13-07-2017 | [Column] Herman Spinhof: Niet goedwies
15-05-2017 | [Column] Herman Spinhof: Trends opsporen
18-04-2017 | [Column] Herman Spinhof: Jan publiek
08-03-2017 | [Column] Herman Spinhof: De bloedigste strijd in krantenland
06-02-2017 | [Column] Herman Spinhof: Newspeak
09-01-2017 | [Column] Herman Spinhof: Regiojournalistiek
20-12-2016 | [Column] Herman Spinhof: Meer onafhankelijke media in 2017
22-11-2016 | [Column] Herman Spinhof: Emoties in de media

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie