[Column] David de Jong: Wat is de (on)zin van het Commissariaat voor de Media?
03-07-2019 14:14:00 | Hits: 3980 | columnist: David de Jong | Tags:

Begin 1988 ging het Commissariaat voor de Media van start als onafhankelijke toezichthouder en opvolger van de zogeheten regeringscommisaris voor de Omroep. In tijden dat er nog drie landelijke publieke tv-netten en vijf landelijke publieke zenders waren en verder niets. Het Luxemburgse RTL 4 moest nog starten en ook de U-bochtconstructies via de kabel van het Italiaanse Radio 10 en Britse Sky Radio waren er nog niet. Internet? Daar had niemand van gehoord, oftewel: andere tijden.

De wereld is ruim 30 jaar later behoorlijk veranderd. Het Commissariaat voor de Media bestaat nog steeds, in min of meer ongewijzigde vorm. Wat doet zo'n toezichthouder die ruim 5 miljoen belastinggeld ontvangt en nog eens 1,9 miljoen euro bij de televisie en radiozenders int? Net als 30 jaar geleden doet ze de ledentellingen, jawel, van omroepverenigingen en moet het adviezen geven over de publieke omroep en omroepverenigingen.

Daarnaast geeft het licenties af voor de regionale en lokale publieke zenders. Ook niet onbelangrijk is de afgifte van commerciële uitzendlicenties en toestemming geven om bijvoorbeeld minder Nederlandse producties te hoeven uitzenden, of akkoord gaan met nevenactiviteiten door publieke omroepen. De toezichthouder maakt ook jaarlijks een Mediamonitor, een boekwerkje waarvan ze circa twintig bladzijden zelf maakt en de rest uitbesteedt aan Reuters voor een nieuwsmonitor.

Verder moet het Commissariaat vooral toezicht houden op de bepalingen in de Mediawet en kan ze boetes opleggen. Zeg maar een soort waakhond, politieagent. Alleen legt een agent echt boetes op en is hij streng en meestal rechtvaardig. Een mobieltje in de auto of op de fiets gebruiken? Boete, geen discussie!

Bij het Commissariaat voor de Media ligt dat anders. Daar kan men op gesprek gaan. En als het echt serieus wordt, dan zijn er zogeheten norm-overdragende gesprekken. Oftewel praten, voorlichting en consultatie. In 2017 heeft de toezichthouder welgeteld één formele toezichtmaatregel genomen. In 2018 waren dat er twee. Er zijn wel negentien beslissingen op bezwaren genomen en zes bestuurlijke rechtsmaatregelen uitgesproken. Verder benoemt het Commissariaat in haar jaarverslag dat er 74 signalen zijn besproken.

Als je dit leest, is het Commissariaat vooral een tandenloze tijger. In de praktijk gaat het om het economisch belang. Dat SBS6, Net5, Veronica, SBS9 zich wel aan quotaregelingen voor Nederlands producties moeten houden, terwijl Discovery, Viacom en BBC Studios zich er na wat gesprekjes onderuit weten te praten en alle wat vergezochte uitzonderingsmogelijkheden verkrijgen, zo werkt dat in de praktijk. Nog steeds kunnen partijen zoals de zenders van RTL Group zich verder totaal onttrekken aan de Nederlandse Mediawet dankzij hun Luxemburgse vrienden.

Ondertussen hebben de Commissarissen elkaar de tent uitgevochten. Minister Arie Slob (ChristenUnie) van Media schorste Eric Eljon nadat deze een onwelgevallig boek had geschreven en intern ruzie kreeg. De benoemingstermijn van de voorzitter verliep, een opvolger is niet benoemd en ineens is het Commissariaat stuurloos of, zoals de woordvoerder aangaf: we zijn even met reces. Besluiten kunnen niet meer worden genomen. De minister heeft hier ook geen beslissing over genomen. Wel verzucht het Commissariaat af en toe dat ze meer taken krijgt toebedeeld en ook dat ze onvoldoende sectorinformatie kan verkrijgen.

Is zo'n Commissariaat nodg nodig, vraag ik me af?

De vraag stellen, is hem eigenlijk beantwoorden. In 2013 gingen de toezichthouders voor energie (Energiekamer), telecom (OPTA), mededinging (NMa) en de consumentenautoriteit samen in de ACM. Destijds is het Commissariaat voor de Media daar niet in meegenomen. Wellicht een weeffout. 

ACM staat bekend als serieuze partij. Daar kun je geen gezellige koffie met koekjes-gesprekken voeren en ondertussen vrolijk de markt blijven verstoren ten nadele van je concurrenten. Ook de ACM voert gesprekken met partijen, maar ACM-marktanalyses, besluiten en het jaarverslag lezen een heel stuk transparanter en doortastender, meer onderbouwd. Een toezichthouder met tanden. ACM weet wèl sectorinformatie te verkrijgen. Er worden echt boetes opgelegd en maatregelen genomen. ACM is daarnaast een serieuze gesprekspartner voor grote partijen en de Europese Commissie.

Het Commissariaat voor de Media, dat veel kleiner is, lijkt wel het omgekeerde credo te hebben. Meegaan met de tendens van omroepen en partijen, openbaarheid vertragen en weinig echte onderbouwingen geven voor besluiten. U vraagt? Wij draaien wat u wenst. En is er echt iets aan de hand? Een waarschuwing kan ook of we passen gewoon de beleidsregels aan. Met alle winden meewaaien, heet dat in goed Nederlands.

In veel Europese landen bestaat er geen aparte media-toezichthouder meer. Meestal zijn deze taken gezien ondergebracht bij de telecomtoezichthouder. Door de taken van het Commissariaat voor de Media onder te brengen bij ACM, wordt een aantal zaken vereenvoudigd en is er een kans de mediamarkt eerlijker te behandelen, waarbij de consument centraal staat, net als de concurrentie tussen mediabedrijven en een beter en transparanter toezicht op de krachten in de mediamarkt.

Politiek, waar wacht u op?

www.cvdm.nl
www.acm.nl
www.rijksoverheid.nl

Lees ook:

18-06-2019 | [Column] David de Jong: NPO-plannen maken Hilversum weer stukje onbestuurbaarder
12-06-2019 | [Column] David de Jong: Politiek durft niet te kiezen inzake NPO

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie